“Take your time or the time takes you.”

Hoặc con người học cách chậm lại để cảm nhận thời gian, hoặc thời gian sẽ cuốn họ đi mất.

Có lẽ chưa bao giờ đô thị hiện đại khiến con người sống nhanh như lúc này. Đi nhanh. Nhìn nhanh. Tiêu thụ nhanh. Mọi thứ lướt qua nhau như những khung hình ngắn ngủi trên điện thoại. Và cũng vì quá nhanh, nhiều người dần không còn đủ sự chú ý cho chính mình, chứ đừng nói tới việc chú ý tới không gian xung quanh.

Có những khu phố khiến người ta chỉ muốn bước thật nhanh qua. Vì cũ kỹ, vì tối tăm. Vì mang lại cảm giác không an toàn. Nhưng ở bất kỳ không gian nào đi nữa, càng đi sâu vào, người ta càng dễ bắt gặp những chi tiết đắt giá mà những tuyến phố bóng bẩy đôi khi không còn giữ được.

Một ô cửa gỗ bạc màu theo năm tháng nhưng có tỷ lệ đẹp đến lạ. Một lớp đá cũ lộ ra dưới bề mặt tường đã tróc. Một đường cong chạm khắc nằm im lặng nơi góc tường mà hàng ngàn người đi ngang chưa từng ngước nhìn. Một cụm cây nhỏ chen chúc trước hiên nhà khiến cả con phố dường như mềm mại trở lại… Kiến trúc đôi khi không nằm ở toàn bộ công trình. Mà nằm ở những điều rất nhỏ. Những chi tiết ấy nhỏ tới mức nếu đi nhanh sẽ không bao giờ nhìn thấy:

Một khung cửa sổ…

Một tay vịn đá đã mòn…

Một mảng tường mang dấu vết thời tiết…

Một khoảng tối sáng đẹp bất ngờ lúc chiều xuống…

Điều đáng buồn là nhiều đô thị hiện đại đang dần làm mất đi khả năng quan sát đó của con người.

Rem Koolhaas từng nói về chủ đề “generic city”, những thành phố phi bản sắc, nơi mọi thứ trở nên giống nhau tới mức ký ức không còn điểm bám. Đi trong những đô thị như vậy lâu ngày, đôi mắt và bộ óc người cũng mất dần thói quen tìm kiếm chi tiết. Vì nhìn kỹ hay không nhìn kỹ, mọi thứ vẫn cứ na ná nhau, trùng lắp lẫn nhau. Một dạng điểm mù trong kiến trúc từ đó mà hình thành.

Có lẽ vì vậy mà việc thực hành và nghiên cứu trong kiến trúc chưa bao giờ chỉ dừng lại ở chuyện học cách thiết kế một công trình được cho là đẹp. Nó là quá trình học cách nhìn cuộc sống bằng nhiều lăng kính hơn, nhiều chiều không gian hơn. Không phải để chứng tỏ tầm hiểu biết sâu rộng, mà để hiểu thấu hơn bằng logic, giác quan, ký ức và cả lý luận.

Vì kiến trúc chưa bao giờ chỉ là cái đẹp. Một công trình được đánh giá tốt không tự nhiên mà có. Cái đẹp thật sự luôn được nuôi dưỡng từ một hệ thống tư duy rõ ràng, từ lý tưởng, bối cảnh, khí hậu, lịch sử, văn hóa và concept đứng phía sau nó. Đó là lý do có những nơi dù rất cũ vẫn khiến con người rung động, và cũng có những công trình rất mới nhưng lại nhanh chóng trở nên vô hồn.

Kiến trúc không chỉ để nhìn. Kiến trúc là thứ phải được cảm, được hiểu và giải đáp được nhiều câu hỏi:

Tại sao công trình này tồn tại ở đây?

Tại sao vật liệu này được lựa chọn?

Tại sao ánh sáng lại đi theo hướng đó?

Tại sao một không gian khiến con người cảm thấy bình yên, còn một nơi khác lại tạo cảm giác ngột ngạt dù tiện nghi hơn rất nhiều?…

“Open your eyes.”

Không phải để nhìn nhiều hơn. Mà để nhìn sâu hơn vào thực tại. Để hiểu rằng linh hồn, tinh thàn của một không gian trải qua thăng trầm chưa bao giờ biến mất hoàn toàn. Chỉ là con người có còn đủ chậm lại để nhận ra nó hay không thôi.

Và biết đâu, thứ cứu một người khỏi cảm giác trống rỗng giữa đô thị quá vội đôi khi không phải một công trình biểu tượng đồ sộ nào đó, mà chỉ là một chi tiết nhỏ trên bức tường cũ, một ô cửa có ánh đèn vàng hắt ra lúc chiều muộn, hay vài chậu cây ai đó âm thầm chăm sóc mỗi ngày giữa lòng phố đá lạnh lẽo.

Credit image : Ha Ha